Zendtijd voor politieke partijen: vijf iconische spotjes

with Geen reacties

Populair zijn ze nooit geweest, die verkiezingsspotjes in de zendtijd voor politieke partijen. “Wij zijn ongenode gasten in uw huiskamer”, zei VVD-politicus Harm van Riel in 1962. Berend Jan Udink, van de CHU, begon zijn uitzending in 1971 met “dit is weer eens een uitzending voor politieke partijen, en nu staan acht van de tien Nederlanders op.” De spotjes werden primetime uitgezonden, maar inderdaad, bijna niemand keek. Toch bestaat het fenomeen tot op de dag van vandaag. Dit zijn een aantal uitzendingen die een mooi beeld geven van de ontwikkeling in de manier waarop partijen zich in de media presenteren.

D66: “ik moet proberen het goed te vertellen”

In de jaren ’60 en ’70 was het gewoonte dat de politici hun kijkers van achter hun bureau toespraken. Geen wonder dat er zo weinig mensen naar keken. In de eerste decennia van de televisie werd het belang van politieke uitzendingen ook niet erg groot geacht. Maar D66, nog maar net opgericht, zag een kans zich te profileren als alternatief voor de gevestigde orde. En dat zorgde voor een spotje dat alle bestaande conventies liet vallen. In een prachtig shot zien we Hans van Mierlo door de stad lopen, mijmerend over zijn plannen voor “vernieuwing en verjonging”. Dan gaat hij een gebouw binnen, gaat zitten achter een bureau, en daar staat ineens een camera op hem gericht. Een meesterlijk ‘vervreemdingseffect’. Hebben we net naar een politieke uitzending gekeken, of gaat die nu beginnen? De vorm en stijl sluiten prachtig aan op de inhoud. Als we door de lens van de camera in de studio Van Mierlo zien, sluit hij af:  “voor doorbreking van het oude vastgeroeste partijpatroon. Ik moet proberen het goed te vertellen”.

 

PvdA: “de tijd werkt tegen ons”

In 1989 is de populariteit van politieke uitzendingen op een historisch dieptepunt. Daarom wordt besloten de uitzendingen drastisch te verkorten. De partijen gaan experimenteren met nieuwe vormen om nieuwe kiezers aan te spreken. Een goed voorbeeld is de PvdA, die voor de gelegenheid een jonge en ambitieuze filmmaker inhuurde: Theo van Gogh. Het thema is de tijd. We horen een tikkende tijdbom, we zien de jeugd, een vrouw met een ijsje (?) en milieuvervuiling. “De milieuvervuiling werkt als een tijdbom die niet hoeft te ontploffen.” Een duidelijke boodschap, wel wat overdreven dramatisch. Populair werd het spotje niet, in De Volkskrant werd het zelfs ‘goedkoop toneelspel’ genoemd.

 

Groenlinks: “er is een wereld te winnen”

Het moet anders, dachten de creatieve geesten van Groenlinks. Een spotje zonder stoffige politici, maar met muziek! Het resultaat is een voor deze tijd dodelijk saai maar voor die tijd revolutionair spotje. Willekeurige beelden van opstanden en bloemen. Tussendoor geen gesproken tekst maar (nauwelijks leesbare) tekst in beeld. Tja, het waren andere tijden.

 

CD: “een stop op de discriminatie van Nederlanders”

Hans Janmaat: een boegbeeld van rechts Nederland. In 1984 werd hij geroyeerd door zijn nationalistische Centrumpartij (CP). Hij richtte daarop de Centrum Democraten (CD) op, samen met zijn voormalige secretaresse en latere vrouw Wil Schuurman. Haar zien we eerst in deze uitzending. Ouderwets achter een bureau gezeten, omdat ze tijdens een aanslag door antifascisten haar been had verloren. Wel is gedacht aan een bloemetje om de boel op te vrolijken. Maar haar boodschap is allerminst vrolijk. “De regering rommelt maar wat aan”, boosdoeners zijn de “wijd open grenzen” en “fundamentalistische islamieten”. Enkele jaren later, in 1995, werd ze veroordeeld tot een boete van 1500 gulden vanwege de uitspraak “we hebben genoeg moslimvrouwtjes in Nederland”.

 

 

TON: “afschuwelijk!”

Deze behoeft waarschijnlijk geen verdere introductie. Dit filmpje werd al snel bekend als het meest bespottelijke spotje van Nederland. Voor Trots op Nederland betekende het geen doorbraak, maar het spotje is tekenend voor de huidige ontwikkelingen. Politieke partijen profileren zich tegenwoordig met snelle, strak gemonteerde spotjes. De traditionele zendtijd voor politieke partijen op televisie is niet meer het voornaamste platform, Youtube en Facebook worden minstens zo belangrijk. Maar verschillen de thema’s inhoudelijk veel met de uitzendingen van vroeger? Nee, eigenlijk niet. Als we nog eens kijken naar Hans van Mierlo, Wim Kok en Hans Janmaat blijkt dat er behalve de vorm eigenlijk heel weinig is veranderd.

 

Meer weten?

Jort Kelder bij Jinek

Uitzending Andere Tijden

Historiek over Hans Janmaat

Tijdschrift voor mediageschiedenis